ملک یزدان

استا یزد در مرکز ایران در قلمرو سلسله کوههای مرکزی ایران بین عرض های جغرافیایی 29 درجه و 48 دقیقه شمالی و طول جغرافیایی 52 درجه و 45 دقیقه تا 65 درجه  و 30 دقیقه شرقی نصف النهار مبدا قرار گرفته است. استان یزد از شمال و غرب به استان اصفهان از شمال شرقی به استان خراسان و از جنوب غربی به استان فارس و از جنوب شرقی به استان کرمان محدود می شود. استان یزد در حدود 72156 کیلومتر مربع وسعت داشته و تقریبا 37/4 درصد از وسعت استان از وسعت کل ایران را در بر می گیرد.

آب و هوای استان یزد به علت قرار داشتن بروی کمربند خشک جهانی دارای زمستانهای سرد و نسبتا مرطوب و تابستانهای گرم و طولانی و خشک است. بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1375، جمعیت استان 750769 نفر بوده که از این تعداد 15/75 درصد جمعیت شهری و 85/24 در صد جمعیت روستایی را تشکیل داده اند.

یزد به معنی پاک و مقدس است و شهر یزد نیز به مفهوم شهر خدا و سرزمین مقدس است. به لحاظ شرایط اقلیمی استان یزد وضعیت کشاورزی در این استان مطلوب نیست و امکان بهره برداری از آب های سطحی در کشاورزی بسیار کم است. شرایط خاص مناطق حاشیه کویر نظیر میزان اندک باران، حرکت ماسه های روان، پدیده کویرزایی مراتع فقیر کمبود منابع تامین آب موجب شده تا 28 درصد وسعت استان یزد فاقد بهره دهی اقتصادی باشد.

مهمترین مناطق کشاورزی استان دشتهای یزد، اردکان، بهادران، بهاباد، هرات، مروت، چاهک و ابرکوه است. محصولات کشاورزی استان یزد شامل انار، پسته، بادام، غلات، آفتابگردان، انگور، پنبه، جغندر قند و کنجد است.

استان یزد به لحاظ زمین شناختی دارای ذخایر بسیار عظیم معدنی است. معادن مهم این استان مانند اهن جغارت، مرمر بورق، ماسه سنگ متکسانه، سرب کوتک نقشی مهم و سازنده در تحولات اقتصادی و عمرانی استان داشته است.

مجموعه امیر چقماق یزد

این مجموعه سامل مسجد، تکیه، آب انبار، بقعه ستی فاطمه، نخل و بازارچه حاجی قنبر است. این مجموعه توسط فاطمه خاتون، همسر امیرچقماق، حاکم یزد در قرن نهم(هـ.ق) بنا گردید.

مسجد امیر چقماق:

این مسجد دارای دو ورودی شرقی( کوچه مسجد) و شمالی (میدان) است. گنبدی دو پوش از نوع تخم مرغی دارد که سطح بیرونی آن پوشیده از کاشیهای سبز رنگ است و نیز دارای دو شبستان زمستانی و تابستانی و ماذنه ای مستطیلی شکل.

تکیه امیر چقماق:

ساختمان اصلی این تکیه در قرن نهم (هـ.ق) بنا گردیده. دو مناره کاشی کاری رفیع و چند دهانه از طاق نماهای کنونی مربوط به قرن سیزدهم (هـ.ق) است.

مشخصات تکیه:

تیکیه دارای دو مناره بلند است و اصل تکیه سر در بازار قدیم (بازارچه حاجی قنبر) به شمار می رفت. تکیه دارای پنج غرفه با طاقهای جناقی در دو سمت واقع شده است.

در نماسازی تیکه از آجرهای لعاب دار و کاشی استفاده شده و پایین مناره ها با خطوط کوفی لاجوردی تزئین شده است. در اطراف غرفه ها، آیات قرآنی و اسماء جلاله با کاشی کتیبه سازی شده است.

خانه کلاهدوزها ( موزه آب یزد)  

تاریخ ساخت بنا

این خانه در سال 1312 (هـ.ق) بوسیله یکی از تجار قدیم یزد بنام کلاهدوزها بنا گردید.

مشخصات بنا

این خانه شامل سه قسمت: زیر زمین، پایاب و طبقه همکف است. از ویژگی این خانه، عبور انشعاب دو رشته قنات از داخل آن است. یکی از قناتها در عمق ده متری از کف پایاب یا پاکنه می گذرد. در پشت بام این خانه چاه خانه ای قرار دارد که بوسیله چرخ چاه و دلو از آن آب می کشیدند و آب انبار خانه را در طبقه همکف قرار داشت پر می کردند.

این خانه در اردیبهشت سال 1379 (هـ.ش) همزمان با برگزاری نخستین همایش بین المللی قنات، به موزه آب تبدیل شد. در این موزه لوازم مختلف حفر قنات، ابزار و ادوات اندازه گیری حجم آب، وسایل تامین روشنایی در قنات، اسناد و مدارک خرید و فروش آب، وقف نامه های قدیمی، کتابچه میرآبها، اسناد توزیع آب و ظورف نگهداری و حمل آب به چشم می خورد.

باغ دولت آباد

تاریخ ساخت بنا

این بنا به سال 1160 (هـ.ق) توسط محمد تقی خان، مشهور به خان بزرگ سر سلسله خاندان خوانین یزد بنا گردید که ابتدا قناتی به نام دولت آباد ایجاد نمود و سپس از اب ان قنات، باغ دولت آباد بوجود آمد که محل اقامت خان (حاکم وقت یزد) بوده است.

مشخصات بنا

فضاهای موجود در این مجموعه عبارتند از: عمارت هشتی و بادگیر، عمارت سر در جنوبی، عمارت تابستانی یا حرمسرا، عمارت بهشت آیین، عمارت تالار آیینه، عمارت تهرانی، عمارت سر در اصلی و آب انبار دو دهانه.

جالب ترین بخش مجموعه را عمارت هشتی و بادگیر تشکیل می دهد که تلفیق جریان هوا  و آب را به زیباترین جریان هوا و آب را به زیباترین شکل به تصویر می کشد.

بلندی بادگیر باغ دولت آباد 33 متر است که شاهکار مهندسی معماران یزدی به شمار می رود.

آتشکده زرتشتیان (آتش ورهرام یزد)

تاریخ ساخت بنا

این بنا به سال 1313(هـ.ق) با نظارت ارباب جمشید امانت و با سرمایه اهدایی انجمن پارسیان هند در محله زرتشتیان یزد بنا گردید.

مشخصات بنا

ساختمان اصلی آتشکده دو متر بالاتر از سطح زمین و در وسط حیاطی مملوء از درختان سرو و کاج ساخته شده است. در محور ورودی بنا در ضلع جنوبی، حوض گرد بزرگی قرار دارد که نگاره فروهر سرستونها سنگی عمارت در آن منعکس می شود. اتاق نگهداری آتش مقدس، در وسط ساختمان (دور از تابش نور خورشید ) قرار دارد و اطراف آن اتاق هایی است برای نماز و نیایش. معماری این آتشکده تا حدودی از معماری آتشکده های پارسیان هند تاثیر گرفته است.

آتش ورهرام که در آتشکده نگهداری می شود حدود 1500 سال پیش از آتشکده ناهید پارس به هفتادر (نزدیک عقدا) و پس از آن به ترکاباد (نزدیک اردکان) آورده شد، سپس به غاری در کوههای عقده موسوم به اشکفت یزدان منتقل شد و عاقبت به شهر یزد انتقال داده شد و در مکان کنونی، آتشکده بهرام بر پا شد.

گفتنی است این آتش از زمان برافروخته شدن تا گنون خاموش نشده است که اهمیت این آتش را از ساختمان و بنای آتشکده بیشتر جلوه گر می نماید.

اين محل براي زرتشتيان محترم است.

مسجد جامع کبیر یزد

تاریخ ساخت بنا

ساختمان اصلی مسجد مربوط به قرن ششم هجری قمری در زمان حکومت آل کاکوییه است و مسجد جامع کنونی مربوط به دوران حکومت آل مظفر در قرن هشتم و نهم هجری قمری است.

عناصر اصلی مسجد

 سر در اصلی

 کریاس

 شبستان شرقی

 شبستان غربی

 صحن

 ایوان

 گنبد خانه

 گرمخانه غربی

 جماعت خانه جدید

 درب نفیس چوبی

 رواق

 مهتابی

مشخصات بنا

یکی  از دو مناره سر در اصلی دارای دو مسیر حرکت مستقل است بگونه ای که اگر دو نفر همزمان از بالا و پایین در جهت مخالف حرکت کنند یکدیگر را نخواهند دید.

کاشیکاری معرق مسجد، کتیبه های ثلاث و کوفی، مقرنسهای معرق و گچ و انواع طاق این مسجد بسایر زیبا و دیدنی است.

در زیر این ایوان اصلی حدود 110 نوع اسماء مبارکه الهی با خط کوفی بنایی نقش بسته است. بر فراز مسجد گنبدی دو پوش به شکل مربع قرار گرفته که از باپوش خشخاشی ساخته شده است.

منبر این مسجد از سنگ مرمر یکپارچه ساخته شده است. در زمان حکومت امیر چقماق ( قرن نهم هـ.ق ) صحن مسجد با سنگ مرمر مفروش و دو ستون مرمری در دو طرف صفه مسجد نصب شد.

بقعه سید رکن الدین محمد (مدرسه رکنیه)

تاریخ ساخت بنا

ساختمان اصلی این بقعه در قرن هشتم (هـ.ق) توسط سید رکن الدین ابومکارم محمد قاضی حسینی یزدی در محله کنونی وقت و ساعت جنب مسجد جامع کبیر یزد بنا گردید.

مشخصات بنا

گنبد دو پوسته و متشکل از گچ بریها و نقش های آراسته به رنگهای لاجوردی و زرد از درون و برون سردر ورودی بقعه از جهت شمال دارای کتیبه ای است از گچ به خط کوفی که قسمت زیرین آن گل و بوته بوده است. قبلا این بنا شامل تاسیسات علمی و موقوفات بسیار بود که اینک از آنهمه تاسیسات متعدد  بزرگ منحصرا گنبدی از مدرسه مانده است که محل دفن موسس آن سید رکن الدین محدم قاضی می باشد.

مدرسه ضیائیه (زندان اسکندر)

تاریخ ساخت بنا

این بنا به سال 613 (هـ.ق) تاسیس گردید و سپس توسط ضیاء الدین حسین پدر شرف الدین علی یزدی در سال 705 (هـ.ق) تکمیل و به شکل فعلی ساخته شد.

مشخصات بنا

گنبد بنا بلند و ساخته شده از خشت خام است. اندازه هر یک از اضلاع چهار دیوار گنبد 8/8 متر است، گنبد از درون و برون دارای تزئینات و آرایش گچبری و نقاشی با آبرنگ لاجوردی و طلایی است. دیگر مشخصه های مدرسه شبستان، صحن، محرابف رواقهای بزرگ و کوچک گچبری شده است.

خانه محمودی (عربها)

تاریخ ساخت بنا

این بنا مربوط به اواسط دوره قاجار (حدود 150 سال قبل) که متعلق به طایفه ای از تجار ( معروف به عربهای بحرینی) بود ه است.

مشخصات بنا

اینخانه مجموعه بزرگی از خانه های متصل به هم است. تزئینات داخلی خانه بزرگ عبارت است از: سردر قرنس ها بر بالای پنج دری و راهروها، درها و گچبری رفها. تزئینات داخلی خانه کوچک عبارت است از: اتاق آیینه کاری، نقاشی رنگی دیوارها، درهای آلت سازی و گچبری بدنه دیواره های حیاط.

بقعه دوازده امام

تاریخ ساخت بنا

این بنا به سال 429 هـ.ق توسط ابومسعود بهشتی و ابویعقوب اسحق که از سرهنگان دستگاه حکومت علاءالدوله بوده اند ساخته شده است.

این بنا یکی از قدیمی ترین بناهای موجود در استان یزد است، که از جهت سبک و نقش و نگار و کتیبه کوفی دارای اهمیت خاص است.

مشخصات بنا

اندازه گنبد آجری 5/8 در5/8 متر است، بدنه گنبد یک چهار ضلعی است که به شکل هشت ضلعی تبدیل میشود و گنبد روی هشت ضلعی قرار دارد. پوشش داخلی سقف کاشی کاری است و دور تا دور آن با خط کوفی تزئین شده است. بدنه محراب، کاشی معرق و علی الظاهر از الحاقات قرن 8 هـ.ق است که دور آن نیز از کاشی معرق و گل و بوته دار پوشیده شده است. نور این بقعه بوسیله پنجره هایی که در چهار طرف آن تعبیه شده تامین می گردد.