شهرستان تفت

موقعیت جغرافیایی

شهرستان تفت با وسعتی حدود 5851 کیلومتر مربع در جنوب غربی استان یزد و در پای ارتفاعات شیرکوه قرار دارد. این شهرستان از سه منطقه پیشکوه، میانکوه و پشتکوه تشکیل شده است که جمعیتی حدود حدود 17000 نفر را در خود جای داده است.

سلسله کوههای شیرکوه نقش عمده در تعدیل آب و هوای شهرستان و تامین منابع آب استان یزد ایفا می نماید و به همین دلیل نقاط خوش آب و هوای زیبا و ییلاقی موجود در دامنه ی این ارتفاعات همواره پذیرای جمعیت بسیار زیادی در طول سال به خصوص در یام تابستان می باشد که عبارتند از: ده بالا- طزرجان- سانیچ- نیر- سخوید- علی آباد- نصر آباد و ...

متوسط ارتفاع شهرستان تفت از سطح دریا 1500 متر و میانگین بارندگی سالانه حدود 140 میلیمتر است.

ریشه نامگذاری شهرستان تفت

در خصوص وجه تسمیه در فرهنگهای مختلف تعابیر گوناگونی ذکر گردیده است از جمله حرارت و گرمی اما در فرهنگ دهخدا تفت به معنی سبد مدور و کم عمق که از ترکه ی تَر برگ دار بافند و میوه در آن نهند که با توجه به شرایط جغرافیایی و تولید انواع گل و میوه این نامگذاری بیشتر توجیه پذیرر است.

در کتب تاریخی از تفت به نامهای باغ همیشه بهار، خانه انگور نیز نام برده اند.

محصولات شهرستان تفت

این شهرستان یکی از مراکز تولید انار، پرورش گل سرخ، پرورش کرم ابریشم و زنبور عسل محسوب شده و هلوی آن در بازار داخلی از اعتبار ویژه ای برخوردار ااست. سایر تولیدات کشاورزی آن عبارتند از: گردو، بادام، آلبالو، گیلاس، زرد آلو، انگور و غیره.

معادن و منابع طبیعی

شهرستان تفت به لحاظ منابع طبیعی یکی از مناطق غنی استان بوده و معادن فلزی و غیر فلزی شامل: سرب، روی، کائولن، فلدسپات، خاک سرخ، خاک چینی، انواع سنگهای زینتی مخصوصا مرمر توران پشت زمینه مناسبی را برای توسعه شهرستان به وجود آورده است.

جمعیت تفت

همانگونه که در ابتدا ذکر شد جمعیت شهرستان حدود 17000 نفر بوده که 3/2 این جمعیت در مناطق روستایی ساکن می باشند و استقرار عمده جمعیت در مناطق روستایی تهمیدات خاصی را جهت تامین امکانات آموزشی- بهداشتی، خدماتی و رفاهی ایجاد نموده است.

تفت و تاریخ کهن

به لحاظ تاریخی این شهرستان دارای پیشینه و قدمت بسیار زیادی بوده و بنا به تاریخ آیتی " یزد هیچگاه بودن تفت نبوده ". وجود صدها مسجد، بقاع متبرکه، قلعه، برج و تکایای گویای این موضوع است.

از جمله آثار تاریخی شهرستان تفت می توان از مسجد اما با قدمتی حدود 7 قرن، خانقاه یا بقعه شاه خلیل ثانی، گنبد شیخ جنید، قدمگاه اسلامیه، امامزاده سید سور نیر، امامزاده سید ابراهیم گاریز، امامزاده سید نظام الدین بخ، بقعه شاهزاده علی بن عبدالله بنادکوک، پیرمراد مبارکه، بی بی تفت، قلعه پهلوان بادی، آب انبار برالسویه، مجموعه باغ علی نقی خان، باغ صدری، باغ گلستان، قدمگاه شوده علیا، قدمگاه گرمسیر، آسیاب آبی گرمسیر، و ده ها اثر تاریخی دیگر نام برد.

جلوه های طبیعی

از نقاط دیدنی شهرستان تفت علاوه بر مناطق سرسبز در دامنه شیرکوه که جاذبه های گردشگری زیادی دارند باید به غار نباتی نصر آباد که در نوع خود کم نظیر است نام برد.

آبشار دره گاهان، چشمه تامهر، برفخانه طزرجان، چشمه آب گرم دره زرشک اشاره نمود.

جایگاه فرهنگی

شهرستان تفت به لحاظ فرهنگ دارای سابقه درخشان و شایسته ای است. وجود علما و اندیشمندان، مورخین و موقوفه های فراوانی که در راستای تقویت زمینه های مذهبی و فرهنگی جامعه است گویای توجه و اهتمام دیرپای مردم به امور دینی و فرهنگی و اجتماعی می باشد.

جاذبه های تاریخی، طبیعی و تفریحی تفت

شهرستان تفت دارای 500 اثر تاریخی شناسایی شده است که تا کنون 38 مورد ان در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

مسجد شاه ولی (امام )

این مسجد بزرگ که گرمخانه و قسمت تابستانی دارد به نقل از کتاب جامع مفیدی به دستور خانش بیگم خواهر شاه طهماسب صفوی بنا گردیده ولی تاریخ دقیق آن معلوم نیست. اهمیت بنا به عنوان یکی از اثار تاریخی دوره صفویه به لحاظ شیوه برپا کردن گنبد مقصوره آن است که در واقع می توان ساختمان گنبد مسجد کبود تبریز و شیخ لطف ا... اصفهان را تقلیدی از این بنا دانست.

بقعه (خانقاه ) شاه خلیل

شاه خلیل از اولاد شاه نعمت ا...  ولی است. بقعه شاه خلیل دارای گنبد دو جداره است و هم اکنون بعنوان کتابخانه عمومی شهرستان تفت استفاده می شود.

حسینیه تاریخی گرمسیر

حسینیه تاریخی گرمسیر به شماره 12355 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است و از بناهای شاخص اوایل دوره قاجاریه است که با استفاده از خشت و آجر ساخته شده و سنگ قبری متعلق با سال 1241 در ضلع شمالی آن نصب شده است و در زمره موقوفات تفت است.

آب انبار باغ گلابداران

ای آب انبار به شماره 12346در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده و متعلق به عصر پهلوی است که به عنوان نمونه ای از بافت محله ای روستاهای کویری به شمار می رود و دارای چهار بادگیر با ارتفاع سه متر با نمای آجری می باشد.

قلعه گرمسیر

این قلعه بر فراز تپه ای سنگی و در مجاورت مسجد توبه بزرگ واقع شده است.

این قلعه خشتی و تنها سه قسمت آن باقی مانده است.1- بخشی از ورودی آن در قسمت بالای ه سنگی که مشرف به شهر تفت است. 2- برج مدور 3- بخشی از ساختمان و حصار نزدیک به برج مدور

حسینیه شاه ولی (امام )

این بنایی است متعلق به قرن نهم هجذی زیرا کاشی کاری های عزاخانه آن با کاشی های مسدسی که در قرن نهم در یزد مرسوم بوده ساخته شده است. در کنار حسینیه نخل بزرگی وجود دارد که در ایام محرم جهت برگزاری مراسم عزاداری گردانده می شود.

باغ صدری (نمیر )

این باغ در خیابان امام خمینی، در محله باغ گلابدان شهر تفت واقع شده است.

این بنا احتمالا مربوط به اواخر دوره زندیه می باشد که به دستور صدرالعلماء از حکام ان زمان ساخته شده ولی از بنا آن اطلاعی در دست نیست.

وسعت باغ سیزده هزار متر مربع بوده که در قسمت شمال غربی آن ساختمانی بنا گردیده که دارای یک تالار بزرگ به ابعاد 10*12 متر است که قسمت بالایی تالار با طاقهای محرابی مزین شده است. جلوی ساختمان یک حوض سنگی به وسعت تقریبی 500 متر مربع وجود دارد که دارای 95 فواره طبیعی می باشد.

ارتفاع بادگیر این ساختمان 5/22 متر می باشد.

آب انبار برالسویه

این آب انبار متعلق به دوره صفویه بوده و در کنار خیابان ساحلی جنوبی، جنب ساختمان بسیج قرار دارد که دارای کاشی کاری معرق خوش نقشی به طرح کلاه خود و اندازه 30/1*10 متر می باشد.

(سنه 989 هـ.ق )

آب انبار سرده

این بنا مربوط به سنه 1250 می باشد که در سال 1297 توسط حاج محمد ولد مرحوم حسین احمد شریف تعمییرات آن به پایان رسیده است.

قلعه (دژ ) پهلوان بادی اثری گمنام در کویر

قلعه پهلوان بادی در کنار آسیاب بادی و متروکه قرار گرفته است و مردم منطقه در محاوره های عمومی از این قلعه به نام پلوون یاد می کنند.این قلعه در مسیر آبشار دره گاهان که تنها آبشار استان یزد محسوب می شود، در مسیر دره ای به نام لاکانو و برفراز کوهی به همین نام قرار د ارد.

طول مسیر دره تا قلعه سه کیلومتر است و طی کردن آن به علت سنگلاخ بودن، خرابی جاده و باریک بودن آن بسیار مشکل بوده و به راه بز رو معروف بوده. بنای قلعه از آجرهای نازک ساخته شده و 1500 متر مربع مساحت دارد.

قدمگاه علی ابن موسی الرضا (ع ) اسلامیه

این بنا از آثار تاریخی قرن ششم هجری است که بنا به روایات مختلف محل توقف حضرت امام رضا (ع ) در مسیر حرکتشان به سوی خراسان است.

این بنا در سال 512 هـ.ق به دستور گرشاسب ابن علی از ارمرای کاکوئیه دیلمی ساخته شده است. پلان بنا چهار ضلعی منظم است که در ارتفاع سه متری به هشت ضلعی تبدیل می شود.

قلعه علی آباد پیشکوه

این قلعه در 36 کیلومتری تفت در روستای علی آباد واقع شده است. قلعه در سه طبقه ساختمان خشتی دارد.

جاذبه های طبیعی تفریحی تفت

درختان کهنسال چنار اسلامیه، چنار نیر، چنار نصرت آباد، چنار تفت، چنار طزرجان، سرو مبارکه، سرو دوقلوی چم، سرو حسینی، سرو زین آباد

مناطق ییلاقی تفت

ده بالا، طزرجان، نصرت آباد، پیشکوه، سانیچ، پیست اسکی سخوید، دهکده ییلاقی بیداخوید، آبشار و چشمه دره گاهان، دیدار ده بالا، چشمه تامهر اسلامیه، چشمه سفید نصرت آباد، چشمه شفاء دره زرشک، چشمه توران پشت

کوههای دیدنی

عقابکوه اسلامیه، تخت رستم توران پشت، پشتکوه ارنان، برفخانه ی شیرکوه طزرجان، کوه لیزک تفت و کوه میلک تفت

قلعه های و بناهای تاریخی تفت

قلعه پهلوان بادی، قلعه حسن آباد، قلعه اسلامیه، قلعه گرمسیر، آسیاب آبی اسلامیه، توران پشت فخرآباد دهشیر، علی اباد، پیشکوه، گاریز و بورق