آب خنك در دل كوير

در يزد و اكثر شهرهاي كوير ايران، محلي به نام آب انبار وجود دارد، اين مكان جايگاه بالايي در روابط اجتماعي افراد داشته است. داستانها در اين رابطه وجود دارد. اين آب انبارها هم اكنون به صورت فجيعي ويران شده اند و فقط چند آب انبار انگشت شمار سالم و نو مانده اند و مابقي به محل سطل زباله مردم شهر يا جايي امن براي معتادان تبديل شده است. اما بدانيد در قديم آب انبارها معمولا در مركز محله هاي شهر واقع شده و از چهار عنصر اصلي تشكيل شده اند:

1-      خزينه: به شكل استوانه (محل ذخيره آب ) كه در دل زمين ايجاد شده، آب قنات بر آن مسلط است. در عين حال زمين براي حفظ دماي اب نيز بوده است.

2-      گنبد: پوشش به شكل نيمكره بر روي خزينه به منظور حفاظت آب از آلودگي هاي محيطي و خنك نگهداشتن آن.

3-      پاشير: راهرو پلكاني جهت برداشتن آب از خزينه (مثلا آب انبار اميرچقماق داراي 50 پله است)

4-      بادگير: وسيله اي براي هدايت جريان هوا به درون آب انبار براي جلوگيري از فساد آب است.

تعداد بادگيرها از يك تا شش با توجه به شرايط كار متفاوت است. آب انبار مريم آباد داراي يك بادگير و آب انبار شش بادگير بادگيري داراي شش بادگير است.

در شهر يزد بيش از صد آب انبار شناسايي شده كه اغلب موقفه و اصول حاكم بر طراحي آنها تقريبا يكي است. برخي از آب انبارهاي پراكنده در خارج از شهر و ديگر آباديهاي استان يزد به لحاظ موقعيت جغرافيايي طراحي و شيوه ساخت آنها تغيير مي كند.

يكي از عمده ترين مصالح ساخت آب انبار ديمه است كه از آهك و خاكستر و ماسه بادي تشكيل شده است. اين ملات ضمن آب بندي بنا از فاسد شدن آب نيز جلوگيري مي كند.

بيشتر آب انبارها داراي يك ورودي و پاشير هستند اما بعضي از آنها به لحاظ موقعيت شهرسازي و نحوه قرار گرفتن در بافت شهر، داراي دو يا سه ورودي مي باشند. آب انبار خواجه، در اول بازار مسگري و آب انبار شش بادگيري داراي دو ورودي هستند.

اگر در كوير تشنه شدي به ياد خنكاي آب در آب انبار بيفت.